ਬੰਦੀ ਛੋੜ ਦਿਵਸ ਅਤੇ ਦਿਵਾਲੀ ਮੌਕੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਲੇਖ । ਸਾਦਗੀ ਵੱਲ ਪਰਤਦਿਆਂ ਮਨਾਈਏ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਮੁਕਤ ਦਿਵਾਲੀ ਲੇਖਕ-ਬਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਖੁੱਡੀ ਕਲਾਂ

ਬੰਦੀ ਛੋੜ ਦਿਵਸ ਅਤੇ ਦਿਵਾਲੀ ਮੌਕੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਲੇਖ ।

ਸਾਦਗੀ ਵੱਲ ਪਰਤਦਿਆਂ ਮਨਾਈਏ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਮੁਕਤ ਦਿਵਾਲੀ 

ਲੇਖਕ-ਬਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਖੁੱਡੀ ਕਲਾਂ 

:ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਦਹਾਕਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਦਿਵਾਲੀ ਮਨਾਉਣ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਬਦਲਾਅ ਆਏ ਹਨ। ਦੀਵੇ ਬਾਲਣ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਵੰਡਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਆਤਿਸ਼ਬਾਜ਼ੀ ਅਤੇ ਪਟਾਕੇ ਚਲਾਉਣ ਦੀ ਪ੍ਰੰਪਰਾ ਨੇ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਤਿਉਹਾਰ ਨੂੰ ਵਾਤਾਵਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਚੁਣੌਤੀ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਹਰ ਸਾਲ ਦਿਵਾਲੀ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹਵਾ, ਆਵਾਜ਼ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨੀ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਵਿੱਚ ਬੇਤਹਾਸ਼ਾ ਵਾਧਾ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਮਨੁੱਖੀ ਸਿਹਤ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪੂਰੇ ਵਾਯੂਮੰਡਲ ਲਈ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਗੰਭੀਰ ਖਤਰਾ ਬਣ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।
​ ਦਿਵਾਲੀ ਮੌਕੇ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਤੇ ਖਤਰਨਾਕ ਰੂਪ ਹਵਾ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਹੈ, ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਚਲਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਪਟਾਕਿਆਂ ਅਤੇ ਆਤਿਸ਼ਬਾਜ਼ੀ ਕਰਕੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਟਾਕੇ ਸਿਰਫ਼ ਕਾਗਜ਼ ਅਤੇ ਬਾਰੂਦ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਣ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਸਗੋਂ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੰਗ, ਚਮਕ ਅਤੇ ਧਮਾਕੇਦਾਰ ਆਵਾਜ਼ ਦੇਣ ਲਈ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖਤਰਨਾਕ ਰਸਾਇਣਾਂ ਅਤੇ ਭਾਰੀ ਧਾਤਾਂ ਦਾ ਉਪਯੋਗ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪੋਟਾਸ਼ੀਅਮ ਨਾਈਟ੍ਰੇਟ, ਸਲਫਰ, ਚਾਰਕੋਲ, ਬੈਰੀਅਮ, ਤਾਂਬਾ, ਐਲੂਮੀਨੀਅਮ, ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਅਤੇ ਐਂਟੀਮਨੀ ਵਰਗੇ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਤੱਤ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਪਟਾਕੇ ਜਲਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਹ ਰਸਾਇਣ ਸੜ ਕੇ ਵਾਯੂਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਬਾਰੀਕ ਕਣਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਫੈਲ਼ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਦਿਵਾਲੀ ਵਾਲੀ ਰਾਤ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਅਗਲੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਪਾਰਟੀਕੁਲੇਟ ਮੈਟਰ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਸੀਮਾ ਨਾਲੋਂ ਦਸ ਤੋਂ ਵੀਹ ਗੁਣਾ ਤੱਕ ਵੱਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ, ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਸਲਫਰ ਡਾਇਓਕਸਾਈਡ, ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਡਾਇਓਕਸਾਈਡ, ਕਾਰਬਨ ਮੋਨੋਕਸਾਈਡ ਅਤੇ ਕਾਰਬਨ ਡਾਇਓਕਸਾਈਡ ਵਰਗੀਆਂ ਜ਼ਹਿਰੀਲੀਆਂ ਗੈਸਾਂ ਦੀ ਘਣਤਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉੱਤਰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਦਿਵਾਲੀ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਅਕਤੂਬਰ ਜਾਂ ਨਵੰਬਰ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਰਦੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਹਵਾ ਦੀ ਗਤੀ ਘੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਤਾਪਮਾਨ ਡਿੱਗਣ ਕਾਰਨ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਨਮੀ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਨਮੀ ਅਤੇ ਠੰਢੀ ਹਵਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਪਟਾਕਿਆਂ ਦਾ ਧੂੰਆਂ ਅਤੇ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਕਣ ਵਾਯੂਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਉੱਪਰ ਉੱਠਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਹੇਠਲੀ ਸਤਹ 'ਤੇ ਹੀ ਜੰਮ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਧੂੰਆਂ ਅਤੇ ਧੁੰਦ ਮਿਲ ਕੇ ਸਮੋਗ ਜਾਣੀ ਕਿ ਧੁੰਦਲਾ ਧੂੰਆਂ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਪੂਰੇ ਵਾਯੂਮੰਡਲ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਮੋਗ ਕਈ ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਤਾ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਆਮ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਧੁੰਦਲੀ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
​ ਦਿਵਾਲੀ ਦੇ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਦਾ ਦੂਜਾ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਅਕਸਰ ਅਣਗੌਲਿਆ ਕੀਤਾ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲੂ ਆਵਾਜ਼ ਦਾ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਹੈ। ਪਟਾਕਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਨਾ ਕੇਵਲ ਹਵਾ ਖਰਾਬ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਅਸਹਿਣਯੋਗ ਸ਼ੋਰ ਵੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਕੰਨਾਂ ਲਈ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਧੁਨੀ ਦੀ ਸੀਮਾ ਪੰਜਾਹ ਤੋਂ ਸੱਠ ਡੈਸੀਬਲ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।ਪਰ ਦਿਵਾਲੀ ਮੌਕੇ ਚਲਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਪਟਾਕੇ ਅਤੇ ਲੜੀਆਂ ਇੱਕ ਸੌ ਚਾਲੀ ਡੈਸੀਬਲ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਦੀ ਧੁਨੀ ਤੀਬਰਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਤੇਜ਼ ਧਮਾਕੇਦਾਰ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਕੰਨਾਂ ਦੇ ਪਰਦਿਆਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਹਾਨੀਕਾਰਕ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਲਗਾਤਾਰ ਅਤੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਨਾਲ ਸੁਣਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਸਥਾਈ ਜਾਂ ਸਥਾਈ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ੋਰ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਕੰਨਾਂ ਲਈ, ਸਗੋਂ ਮਾਨਸਿਕ ਤਣਾਅ, ਚਿੜਚਿੜਾਪਨ, ਅਨਿੰਦਰਾ, ਘਬਰਾਹਟ ਅਤੇ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਵਧਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਵੀ ਬਣਦਾ ਹੈ।
​ ਦਿਵਾਲੀ ਮੌਕੇ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਹਵਾ ਅਤੇ ਆਵਾਜ਼ ਦੇ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਾੜਾ ਅਸਰ ਮਨੁੱਖੀ ਸਿਹਤ 'ਤੇ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਜ਼ਹਿਰੀਲੀ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਸਾਹ ਲੈਣ ਨਾਲ ਛਾਤੀ ਦੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ, ਦਮਾ, ਟੀਬੀ, ਅਤੇ ਫੇਫੜਿਆਂ ਦਾ ਕੈਂਸਰ ਵਰਗੀਆਂ ਗੰਭੀਰ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਖਤਰਾ ਕਾਫ਼ੀ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦਿਵਾਲੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਹ ਦੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ, ਦਿਲ ਦੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਅੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨਾਲ ਜੂਝ ਰਹੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਅਚਾਨਕ ਵੱਡਾ ਉਛਾਲ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਬਾਰੀਕ ਕਣ ਸਾਹ ਰਾਹੀਂ ਸਾਡੇ ਫੇਫੜਿਆਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਅੰਦਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਖੂਨ ਦੇ ਵਹਾਅ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਸ ਨਾਲ ਦਿਲ ਦੇ ਦੌਰੇ ਅਤੇ ਸਟ੍ਰੋਕ ਦਾ ਖਤਰਾ ਵੀ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
 ਇਸ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਬੁਰਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਬੱਚਿਆਂ, ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ, ਗਰਭਵਤੀ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਕਿਸੇ ਬੀਮਾਰੀ ਤੋਂ ਪੀੜਿਤ ਵਿਅਕਤੀਆਂ 'ਤੇ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਨਵਜੰਮੇ ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਫੇਫੜੇ ਅਜੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਕਸਿਤ ਨਹੀਂ ਹੋਏ ਹੁੰਦੇ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਇਹ ਜ਼ਹਿਰੀਲੀ ਹਵਾ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰਕ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਲਈ ਸਾਹ ਲੈਣਾ ਔਖਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਬਿਮਾਰੀ ਹੋਰ ਗੰਭੀਰ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਰਸਾਇਣਾਂ ਕਾਰਨ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਜਲਨ, ਪਾਣੀ ਆਉਣਾ, ਚਮੜੀ ਦੀ ਐਲਰਜੀ ਅਤੇ ਸਿਰ ਦਰਦ ਵਰਗੀਆਂ ਆਮ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਲਗਭਗ ਹਰ ਦੂਜੇ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿੱਚ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ।
​ਮਨੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਦਿਵਾਲੀ ਦਾ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਬੇਜ਼ੁਬਾਨ ਪਸ਼ੂਆਂ, ਪੰਛੀਆਂ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਲਈ ਵੀ ਇੱਕ ਤਬਾਹੀ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਟਾਕਿਆਂ ਦੀ ਤਿੱਖੀ ਅਤੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਪਸ਼ੂਆਂ ਅਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦਹਿਸ਼ਤ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਕੁੱਤੇ, ਬਿੱਲੀਆਂ ਅਤੇ ਗਾਵਾਂ ਵਰਗੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਸੁਣਨ ਸ਼ਕਤੀ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨਾਲੋਂ ਕਈ ਗੁਣਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਦਿਵਾਲੀ ਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਅਚਾਨਕ ਹੁੰਦੇ ਧਮਾਕਿਆਂ ਕਾਰਨ ਇਹ ਜਾਨਵਰ ਡਰ ਕੇ ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰ ਭੱਜਦੇ ਹਨ।ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਅਕਸਰ ਸੜਕ ਹਾਦਸਿਆਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਗੰਭੀਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਡਰ ਦੇ ਮਾਰੇ ਕਈ ਪਾਲਤੂ ਅਤੇ ਆਵਾਰਾ ਜਾਨਵਰ ਕਈ-ਕਈ ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਖਾਣਾ-ਪੀਣਾ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
​ਪੰਛੀਆਂ ਲਈ ਵੀ ਇਹ ਸਮਾਂ ਬਹੁਤ ਭਿਆਨਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਰਾਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਆਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਧਮਾਕੇ ਅਤੇ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦੇ ਧਮਾਕੇ ਪੰਛੀਆਂ ਨੂੰ ਭਰਮਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਲ੍ਹਣਿਆਂ ਤੋਂ ਉੱਡ ਕੇ ਰੁੱਖਾਂ ਜਾਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਨਾਲ ਟਕਰਾ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਧੂਆਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਕਈ ਪੰਛੀ ਆਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਦਮ ਘੁੱਟਣ ਨਾਲ ਮਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਸਾਡੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੇ ਜੈਵਿਕ ਸੰਤੁਲਨ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਈ ਲਾਭਕਾਰੀ ਕੀਟ-ਪਤੰਗੇ ਅਤੇ ਪੰਛੀ ਖਤਮ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ।
​ਹਵਾ ਅਤੇ ਆਵਾਜ਼ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਦਿਵਾਲੀ ਮੌਕੇ ਠੋਸ ਕੂੜੇ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨੀ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਵੀ ਗੰਭੀਰ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਦਿਵਾਲੀ ਤੋਂ ਅਗਲੀ ਸਵੇਰ ਸ਼ਹਿਰਾਂ, ਕਸਬਿਆਂ ਅਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀਆਂ ਸੜਕਾਂ, ਗਲੀਆਂ ਅਤੇ ਖਾਲੀ ਪਲਾਟ ਪਟਾਕਿਆਂ ਦੇ ਸੜੇ ਹੋਏ ਕਾਗਜ਼ਾਂ, ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੀਆਂ ਪੈਕਿੰਗਾਂ, ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਦੀਵਿਆਂ ਦੇ ਟੁਕੜਿਆਂ ਅਤੇ ਰਸਾਇਣਕ ਸਵਾਹ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੂੜਾ ਆਮ ਕੂੜਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਸਗੋਂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਖਤਰਨਾਕ ਰਸਾਇਣਕ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਕੂੜਾ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਪਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਹਵਾ ਨਾਲ ਉੱਡ ਕੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਨੂੰ ਦੂਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।ਜਦੋਂ ਮੀਂਹ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਇਸ ਕੂੜੇ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਪਟਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਰਸਾਇਣ ਰਿਸ ਕੇ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਰਸਾਇਣ ਹੇਠਲੇ ਧਰਤੀ ਹੇਠਲੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸ੍ਰੋਤਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।ਜਿਸ ਨਾਲ ਪੀਣ ਵਾਲਾ ਪਾਣੀ ਵੀ ਦੂਸ਼ਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜ਼ਮੀਨ ਵਿੱਚ ਰਸਾਇਣਾਂ ਦੇ ਜਮ੍ਹਾਂ ਹੋਣ ਨਾਲ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਉਪਜਾਊ ਸ਼ਕਤੀ ਘਟਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਲਾਭਕਾਰੀ ਜੀਵਾਣੂ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਵਾਤਾਵਰਨ ਵਿੱਚ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਵਾਤਾਵਰਨ ਤੰਤਰ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਹੈ।
​ ਦਿਵਾਲੀ ਦੇ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਅਹਿਮ ਪਹਿਲੂ ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਨੁਕਸਾਨ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਹਰ ਸਾਲ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪਟਾਕਿਆਂ 'ਤੇ ਅਰਬਾਂ ਰੁਪਏ ਫੂਕ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪੈਸਾ ਜੋ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਵਿਕਾਸ, ਸਿੱਖਿਆ ਜਾਂ ਸਿਹਤ ਸੰਭਾਲ 'ਤੇ ਖਰਚ ਹੋ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਉਹ ਕੁਝ ਹੀ ਮਿੰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਧੂੰਆਂ ਬਣ ਕੇ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਉੱਡ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਟਾਕਿਆਂ ਦੇ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਛੋਟੇ ਬੱਚਿਆਂ ਤੋਂ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਕਰਵਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਉਪਕਰਣ ਦੇ ਖਤਰਨਾਕ ਰਸਾਇਣਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਬੱਚੇ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗੰਭੀਰ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਦਿਵਾਲੀ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਲੱਗਣ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਵਾਧਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਰੋੜਾਂ ਰੁਪਏ ਦੀ ਮਾਲੀ ਜਾਇਦਾਦ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਕੀਮਤੀ ਜਾਨਾਂ ਵੀ ਚਲੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਦਿਵਾਲੀ ਮੌਕੇ ਵਧ ਰਹੇ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਸਰਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਅਦਾਲਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕਈ ਕਦਮ ਚੁੱਕੇ ਗਏ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਨੇ ਪਟਾਕਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ 'ਤੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰੋਕਾਂ ਲਗਾਈਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਹਰੇ ਪਟਾਕੇ ਚਲਾਉਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਹਰੇ ਪਟਾਕੇ ਉਹ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਪਟਾਕਿਆਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਵਿੱਚ ਤੀਹ ਤੋਂ ਚਾਲੀ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਘੱਟ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬੈਰੀਅਮ ਵਰਗੇ ਖਤਰਨਾਕ ਰਸਾਇਣਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ।ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਅਦਾਲਤ ਵੱਲੋਂ ਪਟਾਕੇ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਸਮਾਂ ਵੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਉਸ ਨਿਰਧਾਰਤ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਾਂ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪਟਾਕੇ ਚਲਾਉਣਾ ਅਪਰਾਧ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਕਈ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੇ ਪਟਾਕਿਆਂ ਦੀ ਵਿੱਕਰੀ ਅਤੇ ਵਰਤੋਂ 'ਤੇ ਪੂਰਨ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਾਂ ਕੁਝ ਖਾਸ ਸਮੇਂ ਲਈ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾਈ ਹੈ।
ਪਰ ਸਿਰਫ਼ ਕਾਨੂੰਨ ਬਣਾਉਣ ਜਾਂ ਅਦਾਲਤੀ ਆਦੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਇਸ ਗੰਭੀਰ ਸਮੱਸਿਆ ਦਾ ਪੂਰਾ ਹੱਲ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ।ਦਿਵਾਲੀ ਦੇ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਪਾਉਣ ਲਈ ਸਾਨੂੰ ਪਰੰਪਰਾ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸੰਤੁਲਨ ਬਣਾਉਣਾ ਪਵੇਗਾ। ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਸਮਝਣਾ ਪਵੇਗਾ ਕਿ ਦਿਵਾਲੀ ਦਾ ਅਸਲ ਮਨੋਰਥ ਪਟਾਕੇ ਚਲਾਉਣਾ ਜਾਂ ਸ਼ੋਰ ਪੈਦਾ ਕਰਨਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਰੋਸ਼ਨੀ, ਪ੍ਰੇਮ, ਏਕਤਾ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਵੰਡਣਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਦਿਵਾਲੀ ਸਿਰਫ਼ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਦੀਵੇ ਬਾਲ ਕੇ ਅਤੇ ਘਰਾਂ ਦੀ ਸਫ਼ਾਈ ਕਰਕੇ ਮਨਾਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਸਾਨੂੰ ਮੁੜ ਤੋਂ ਉਸੇ ਸਾਦਗੀ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਅਨੁਕੂਲ ਤਰੀਕੇ ਵੱਲ ਮੁੜਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਈਕੋ-ਫ੍ਰੈਂਡਲੀ ਦਿਵਾਲੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
​ ਈਕੋ-ਫ੍ਰੈਂਡਲੀ ਦਿਵਾਲੀ ਮਨਾਉਣ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਅਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਦਮ ਪਟਾਕਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿਆਗਣਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਦੇਸੀ ਦੀਵਿਆਂ ਨਾਲ ਰੋਸ਼ਨ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਦੀਵੇ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਵਾਤਾਵਰਣ ਲਈ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹਨ, ਸਗੋਂ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਖਰੀਦਣ ਨਾਲ ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਗਰੀਬ ਘੁਮਿਆਰਾਂ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਕਾਰੀਗਰਾਂ ਨੂੰ ਆਰਥਿਕ ਸਹਾਰਾ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਘਰਾਂ ਦੀ ਸਜਾਵਟ ਲਈ ਰਸਾਇਣਕ ਰੰਗਾਂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਫੁੱਲਾਂ, ਪੱਤੀਆਂ, ਹਲਦੀ, ਆਟੇ ਅਤੇ ਚਾਵਲ ਦੇ ਰੰਗਾਂ ਨਾਲ ਕੁਦਰਤੀ ਰੰਗੋਲੀ ਬਣਾਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਰੰਗੋਲੀ ਸੁੰਦਰ ਵੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਨੂੰ ਵੀ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੀ।
​ਚੀਨੀ ਲੜੀਆਂ ਅਤੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਰੋਸ਼ਨੀਆਂ ਦੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਊਰਜਾ ਦੀ ਬਚਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਐਲ.ਈ.ਡੀ. ਬਲਬਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਤੋਹਫ਼ੇ ਦੇਣ ਦੀ ਪ੍ਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬਦਲਾਅ ਲਿਆਂਦਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੀ ਪੈਕਿੰਗ ਵਾਲੀਆਂ ਮਿਠਾਈਆਂ ਜਾਂ ਵਸਤੂਆਂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਦੋਸਤਾਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪੌਦੇ, ਜੈਵਿਕ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ, ਜਾਂ ਹੱਥ ਨਾਲ ਬਣੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਤੋਹਫ਼ੇ ਵਜੋਂ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਦਿਵਾਲੀ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਅਵਸਰ 'ਤੇ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਇੱਕ ਪੌਦਾ ਲਗਾਉਣ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਲਈ ਹਵਾ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਵੇਗਾ।
ਸਮੂਹਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦਿਵਾਲੀ ਮਨਾਉਣਾ ਵੀ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਦਾ ਇੱਕ ਵਧੀਆ ਤਰੀਕਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਮੁਹੱਲੇ, ਸੁਸਾਇਟੀ ਜਾਂ ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕ ਇੱਕ ਥਾਂ 'ਤੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦਾ ਉਤਸ਼ਵ ਮਨਾ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਊਰਜਾ ਅਤੇ ਸ੍ਰੋਤਾਂ ਦੀ ਬੱਚਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। 
ਸਕੂਲਾਂ, ਕਾਲਜਾਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦਿਵਾਲੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਅਭਿਆਨ ਚਲਾਉਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਪਟਾਕਿਆਂ ਦੇ ਹਾਨੀਕਾਰਕ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ। ਜਦੋਂ ਬੱਚੇ ਆਪ ਪਟਾਕੇ ਨਾ ਚਲਾਉਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰਨਗੇ, ਤਾਂ ਇਸ ਦਾ ਅਸਰ ਪੂਰੇ ਪਰਿਵਾਰ 'ਤੇ ਪਵੇਗਾ।ਮੀਡੀਆ, ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਆਗੂ ਵੀ ਇਸ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਵਾਤਾਵਰਨ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਨੂੰ ਧਰਮ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨਾ ਹੀ ਸੱਚੀ ਪੂਜਾ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਗੁਰੂਆਂ ਅਤੇ ਪੀਰਾਂ-ਫ਼ਕੀਰਾਂ ਨੇ ਵੀ ਪਵਨ ਗੁਰੂ, ਪਾਣੀ ਪਿਤਾ, ਮਾਤਾ ਧਰਤਿ ਮਹਤੁ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਹਵਾ, ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਿਤ ਕਰਕੇ ਮਨਾਇਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਵੀ ਤਿਉਹਾਰ ਧਾਰਮਿਕ ਜਾਂ ਨੈਤਿਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਸਹੀ ਨਹੀਂ ਠਹਿਰਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ।
​ ਦਿਵਾਲੀ ਮੌਕੇ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਗੰਭੀਰ ਅਤੇ ਚਿੰਤਾਜਨਕ ਸਮੱਸਿਆ ਹੈ। ਪਰ ਇਹ ਅਜਿਹੀ ਸਮੱਸਿਆ ਨਹੀਂ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਹੱਲ ਨਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ। ਇਸ ਹੱਲ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸਾਡੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਅਤੇ ਸਾਡੀ ਆਪਣੀ ਸੋਚ ਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਸਮਝਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਰਾਤ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਜਾਂ ਆਤਿਸ਼ਬਾਜ਼ੀ ਦਾ ਮਨੋਰੰਜਨ ਸਾਡੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਭਵਿੱਖ, ਸਾਡੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਦੀ ਬਲੀ ਨਹੀਂ ਲੈ ਸਕਦਾ। ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਹਰੇਕ ਨਾਗਰਿਕ ਆਪਣੀ ਨੈਤਿਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ, ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਕੋਈ ਵੀ ਸਰਕਾਰੀ ਪਾਬੰਦੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਫਲ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ। ਆਓ ਇਸ ਦਿਵਾਲੀ 'ਤੇ ਇਹ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਸੰਕਲਪ ਕਰੀਏ ਕਿ ਅਸੀਂ ਪਟਾਕਿਆਂ ਦੇ ਧੂਏਂ ਅਤੇ ਸ਼ੋਰ ਨੂੰ ਅਲਵਿਦਾ ਕਹਾਂਗੇ ਅਤੇ ਸਾਫ਼-ਸੁਥਰੀ, ਹਰੀ-ਭਰੀ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ-ਮੁਕਤ ਦਿਵਾਲੀ ਮਨਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦੇਵਾਂਗੇ।