ਕੀ ਅਮਰੀਕਾ, ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਈਰਾਨ ਵਿਚਾਲੇ ਲੰਬੀ ਜੰਗ ਖਪਤਕਾਰੀ ਸਿਸਟਮ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰੇਗੀ

ਮਹਿਮਾਨ ਸੰਪਾਦਕੀ 
ਕੀ ਅਮਰੀਕਾ, ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਈਰਾਨ ਵਿਚਾਲੇ ਲੰਬੀ ਜੰਗ ਖਪਤਕਾਰੀ ਸਿਸਟਮ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰੇਗੀ
ਬਲਵਿੰਦਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ 
 

ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਵੱਲੋਂ ਈਰਾਨ 'ਤੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਵਾਈ ਹਮਲਿਆਂ ਨੇ ਪੂਰੇ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਜੰਗ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਡੋਨਾਲਡ ਟਰੰਪ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਜੰਗ ਜਲਦੀ ਖਤਮ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਮਾਹਿਰਾਂ ਅਤੇ ਰਣਨੀਤਕ ਹਾਲਾਤਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਲੜਾਈ ਕਾਫੀ ਲੰਬੀ ਚੱਲਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ।​ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਟਰੰਪ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਮੁਹਿੰਮ "ਚਾਰ ਤੋਂ ਪੰਜ ਹਫਤੇ" ਚੱਲ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ"ਜਦੋਂ ਵੀ ਮੈਂ ਚਾਹਾਂਗਾ, ਇਹ ਜੰਗ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ।" ਪਰ ਰਣਨੀਤੀਕਾਰਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਬਿਆਨ ਸਿਰਫ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਲਈ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਜ਼ਮੀਨੀ ਹਕੀਕਤ ਬਹੁਤ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਹੈ। ਬਜ਼ਾਰ ਡਿਗ ਰਹੇ ਹਨ। ਮਹਿੰਗਾਈ ਤੇ ਮੋਦੀ ਜ਼ੋਰਾਂ ਨਾਲ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ। ਕਾਰਪੋਰੇਟਾਂ ਨੂੰ ਵਡਾ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚ ਰਿਹਾ
​ਈਰਾਨੀ ਅਮਰੀਕਾ ਅਗੇ ਗੋਡੇ ਨਹੀਂ ਟੇਕੇਗਾ
​ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ, ਈਰਾਨ ਦਾ ਸਿਆਸੀ ਢਾਂਚਾ ਇੰਨੀ ਜਲਦੀ ਟੁੱਟਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। 28 ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ ਸੁਪਰੀਮ ਲੀਡਰ ਅਯਾਤੁੱਲਾ ਅਲੀ ਖ਼ਾਮੇਨੇਈ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਈਰਾਨ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਆਪਣੇ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਚੱਲਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੇਟੇ, ਮੁਜਤਬਾ ਖ਼ਾਮੇਨੇਈ, ਨੂੰ ਨਵਾਂ ਰਹਿਬਰ ਚੁਣ ਲਿਆ ਹੈ। ਈਰਾਨ ਦੀ ਰੈਵੋਲਿਊਸ਼ਨਰੀ ਗਾਰਡਸ ਕੋਲ ਦਹਾਕਿਆਂ ਦਾ ਤਜ਼ਰਬਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹਨ। ਹਵਾਈ ਹਮਲੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਤਾਂ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲੜਨ ਦੇ ਜਜ਼ਬੇ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ।
ਖਪਤਕਾਰੀ ਸਿਸਟਮ ਹਿਲੇਗਾ
ਜੰਗ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅਸਰ ਵਿਸ਼ਵ ਅਰਥਚਾਰੇ 'ਤੇ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਈਰਾਨ ਨੇ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਦੀ ਜਲਡਮਰੂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੀ ਧਮਕੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੋਂ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਤੇਲ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਦਾ ਪੰਜਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਲੰਘਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਉਛਾਲ ਆਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਮਹਿੰਗਾਈ ਵਧਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।ਖਾੜੀ ਦੇਸ਼ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਖਾਦ (Fertilizer) ਅਤੇ ਉਸ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਗੈਸ ਸਪਲਾਈ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਜੇਕਰ ਖਾਦ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਰੁਕਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੀ ਲਾਗਤ ਵਧੇਗੀ। ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਥਿੰਕ ਟੈਂਕ 'ਫੂਡ ਪਾਲਿਸੀ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ' ਅਨੁਸਾਰ, ਇਸ ਜੰਗ ਕਾਰਨ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ 10-15% ਦਾ ਵਾਧਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਮਹਿੰਗਾਈ ਵਧਣ ਕਾਰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਖਰੀਦ ਸ਼ਕਤੀ ਘਟੇਗੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਲਗਜ਼ਰੀ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਜ਼ਰੂਰੀ ਚੀਜ਼ਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਾਰਾਂ, ਫੋਨ, ਘੁੰਮਣਾ-ਫਿਰਨਾ) ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਠੱਪ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
​ਇਸ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦਾ ਖਤਰਾ ਵੀ ਵਧ ਗਿਆ ਹੈ:
ਖਬਰਾਂ ਹਨ ਕਿ ਰੂਸ ਅਮਰੀਕੀ ਟਿਕਾਣਿਆਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਈਰਾਨ ਨਾਲ ਸਾਂਝੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਚੀਨ ਆਰਥਿਕ ਮਦਦ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ।​ ਜੇਕਰ ਅਮਰੀਕਾ ਈਰਾਨ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਕੁਰਦਿਸ਼ ਵਿਦਰੋਹੀਆਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸ ਨਾਲ ਈਰਾਨੀ ਜਨਤਾ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦ ਦੀ ਲਹਿਰ ਪੈਦਾ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਇੱਕਜੁੱਟ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਲੌਰਾ ਟਿੰਗਲ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਦੀ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅਤੇ ਸੀਨੀਅਰ ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਇਸ ਜੰਗ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਟਿਪਣੀਆਂ ਕਰਦਿਆਂ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਸਾਰਕ ABC (Australian Broadcasting Corporation) ਵਿਚ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਚੱਲ ਰਹੀ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਫ਼ੌਜੀ ਤਾਕਤ ਹੀ ਮਾਇਨੇ ਨਹੀਂ ਰੱਖ ਰਹੀ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਲੜਾਈ ਆਰਥਿਕਤਾ ਅਤੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਦਬਾਅ ਦੀ ਬਣ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਹੈਰਾਨੀਜਨਕ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਸਮੇਂ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਬਜਾਏ ਇਰਾਨ ਜੰਗ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਤੈਅ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਡੋਨਾਲਡ ਟਰੰਪ ਨੇ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕਦਮ ਚੁੱਕੇ ਸਨ, ਉਹ ਹੁਣ ਖੇਰੂੰ-ਖੇਰੂੰ ਹੁੰਦੇ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਹੇ ਹਨ। ਟਰੰਪ ਦਾ ਮਕਸਦ ਵੈਨੇਜ਼ੁਏਲਾ ਅਤੇ ਇਰਾਨ ਦੇ ਤੇਲ ਭੰਡਾਰਾਂ 'ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾ ਕੇ ਚੀਨ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਆਰਥਿਕ ਲਾਹਾ ਲੈਣਾ ਸੀ, ਪਰ ਹਕੀਕਤ ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ ਨਿਕਲੀ ਹੈ।ਇਸ ਹਫ਼ਤੇ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੇ ਸਾਬਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਵਿਸ਼ਵ ਤੇਲ ਬਾਜ਼ਾਰ 'ਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇਰਾਨ ਦਾ ਕੰਟਰੋਲ ਹੈ। ਇਰਾਨ ਨੇ ਡਰੋਨ ਅਤੇ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਹਮਲਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਖਾੜੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਤੇਲ ਅਤੇ ਗੈਸ ਪੈਦਾਵਾਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਹਿੱਲ ਗਈ ਹੈ।
ਲੌਰਾ ਟਿੰਗਲ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਰਾਨ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਸਰਹੱਦਾਂ 'ਤੇ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਖਾੜੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਵਪਾਰਕ ਮਾਡਲ 'ਤੇ ਵੀ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਹੈ।ਦੁਬਈ, ਜੋ ਕਿ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਵਿੱਤੀ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕੀ ਗੜ੍ਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਹੁਣ ਖ਼ਤਰੇ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਦੁਬਈ ਦੇ ਵਿੱਤੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਨੇੜੇ ਹੋਏ ਧਮਾਕੇ ਅਤੇ ਇਰਾਨ ਦੀਆਂ ਧਮਕੀਆਂ ਕਾਰਨ ਉੱਥੋਂ ਵੱਡੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਪਲਾਇਨ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
​ਖਾੜੀ ਦੇ ਉੱਪਰ 'ਨੋ-ਫਲਾਈ ਜ਼ੋਨ' ਬਣਨ ਕਾਰਨ ਹਵਾਈ ਸਫ਼ਰ ਮਹਿੰਗਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਯਾਤਰੀਆਂ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਟੁੱਟ ਗਿਆ ਹੈ।
ਟਰੰਪ ਲਈ 31 ਮਾਰਚ ਦੀ ਤਾਰੀਖ਼ ਬਹੁਤ ਅਹਿਮ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਦਿਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਚੀਨੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸ਼ੀ ਜਿਨਪਿੰਗ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕਰਨੀ ਹੈ। ਟਰੰਪ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਜੇਤੂ ਵਜੋਂ ਉੱਥੇ ਜਾਣ, ਪਰ ਮੌਜੂਦਾ ਹਾਲਾਤ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਬਾਜ਼ੀ ਨਿਕਲ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।
​ਇਸ ਜੰਗ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਨੇ ਹਿਜ਼ਬੁੱਲਾ 'ਤੇ ਭਾਰੀ ਹਮਲੇ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਲੇਬਨਾਨ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖੀ ਸੰਕਟ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਲਗਭਗ 8 ਲੱਖ ਲੋਕ ਬੇਘਰ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦੇ ਹਿੱਤ ਵੀ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਟਕਰਾਉਂਦੇ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਹੇ ਹਨ।
​ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਰਾਨ ਹੁਣ "ਰਾਜ-ਪ੍ਰਾਯੋਜਿਤ ਅੱਤਵਾਦ" ਦੀਆਂ ਤਕਨੀਕਾਂ ਵਰਤ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨਾ ਅਮਰੀਕਾ ਲਈ ਔਖਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਟਰੰਪ, ਨੇਤਨਯਾਹੂ ਅਤੇ ਇਰਾਨ ਦੀ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ, ਤਿੰਨੇ ਹੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਦਬਾਅ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਹੇ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਦੁਨੀਆ ਇੱਕ ਲੰਮੀ ਅਤੇ ਭਿਆਨਕ ਜੰਗ ਦੇ ਮੁਹਾਣੇ 'ਤੇ ਖੜ੍ਹੀ ਹੈ।ਇਰਾਨ ਨੇ ਤੇਲ ਦੀ ਮਾਰਕੀਟ (Economics) ਅਤੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਡਰ (Psychological Warfare) ਨੂੰ ਹਥਿਆਰ ਬਣਾ ਕੇ ਅਮਰੀਕਾ ਉੱਤੇ ਰਣਨੀਤਕ ਬੜ੍ਹਤ ਬਣਾ ਲਈ ਹੈ।
​ਜੇਕਰ ਇਹ ਟਕਰਾਅ ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 ਤੱਕ ਵੀ ਜਾਰੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਦੁਨੀਆ ਆਰਥਿਕ ਮੰਦੀ (Global Recession) ਵਿੱਚ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਖਪਤਕਾਰੀ ਸਿਸਟਮ, ਜੋ ਕਿ "ਸਸਤੀ ਊਰਜਾ" ਅਤੇ "ਤੇਜ਼ ਸਪਲਾਈ" 'ਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਿੱਲ ਜਾਵੇਗਾ।
ਇਤਿਹਾਸ ਗਵਾਹ ਹੈ ਕਿ 1980 ਦੀ ਈਰਾਨ-ਇਰਾਕ ਜੰਗ 8 ਸਾਲ ਚੱਲੀ ਸੀ। ਮੌਜੂਦਾ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ, ਇਹ ਜੰਗ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪੱਖ ਲਈ 'ਤੇਜ਼ ਜਿੱਤ' ਸਾਬਤ ਹੁੰਦੀ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆ ਰਹੀ। ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਲਈ ਵੱਡਾ ਸਵਾਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਉਹ ਇਸ ਲੰਬੇ ਅਤੇ ਮਹਿੰਗੇ ਟਕਰਾਅ ਦਾ ਬੋਝ ਚੁੱਕਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹਨ?