ਰਮੇਸ਼ ਸਿੰਘ ਅਰੋੜਾ ਦਾ ਕਹਿਣਾ—ਧਾਰਮਿਕ ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਪੂਰੀ ਕਰਨੀ ਲਾਜ਼ਮੀ; ਜਥੇ ਦਾ ਦਾਅਵਾ—ਸਾਰਿਆਂ ਕੋਲ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵੈਧ ਵੀਜ਼ੇ ਸਨ

ਅਲੀ ਇਮਰਾਨ ਚੱਠਾ | ਨਜ਼ਰਾਨਾ ਟਾਈਮਜ਼

ਫੈਸਲਾਬਾਦ: ਸ੍ਰੀ ਹੇਮਕੁੰਟ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਭਾਰਤ ਜਾ ਰਹੇ 92 ਮੈਂਬਰੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸਿੱਖ ਜਥੇ ਨੂੰ ਫੈਸਲਾਬਾਦ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ’ਤੇ ਇਮੀਗ੍ਰੇਸ਼ਨ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਅੱਗੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ। ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਜਥੇ ਦੇ ਯਾਤਰਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਲੋੜੀਂਦੀ ਸਰਕਾਰੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਬਾਰੇ ਸਵਾਲ ਉਠਾਏ ਗਏ ਹਨ।
ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਬਾਰੇ ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ (PSGPC) ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਰਦਾਰ ਰਮੇਸ਼ ਸਿੰਘ ਅਰੋੜਾ ਨੇ ਨਜ਼ਰਾਨਾ ਟਾਈਮਜ਼ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਜਥੇ ਕੋਲ ਇਵੈਕਿਊਈ ਟਰੱਸਟ ਪ੍ਰਾਪਰਟੀ ਬੋਰਡ (ETPB) ਵੱਲੋਂ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਨੋ ਓਬਜੈਕਸ਼ਨ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ (NOC) ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਵਿਦੇਸ਼ ਧਾਰਮਿਕ ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਸਬੰਧਤ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਅਧੀਨ ਇਹ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਲੋੜੀਂਦੀ ਹੈ।

ਇਕ ਪਾਸੇ ਦੀ ਟਿਕਟ ਅਤੇ ਵਾਪਸੀ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ’ਤੇ ਵੀ ਸਵਾਲ

ਰਮੇਸ਼ ਸਿੰਘ ਅਰੋੜਾ ਅਨੁਸਾਰ ਜਥੇ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਇਕ ਪਾਸੇ ਦੀਆਂ ਟਿਕਟਾਂ ’ਤੇ ਯਾਤਰਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ ਅਤੇ ਇਹ ਯਾਤਰਾ ਕਿਸੇ ਰਜਿਸਟਰਡ ਟੂਰ ਐਂਡ ਟ੍ਰੈਵਲ ਆਪਰੇਟਰ ਰਾਹੀਂ ਨਹੀਂ ਕਰਵਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਮੀਗ੍ਰੇਸ਼ਨ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਯਾਤਰੀਆਂ ਦੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਸਵਾਲ ਉਠਾਏ।
ਅਰੋੜਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਧਾਰਮਿਕ ਯਾਤਰਾ ਨੂੰ ਲੋੜੀਂਦੀਆਂ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਨਿੱਜੀ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਨਹੀਂ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਜਥੇ ਵੱਲੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਪਾਂਸਰ ਪੱਤਰ ਢੁੱਕਵੇਂ ਢੰਗ ਨਾਲ ਤਸਦੀਕਸ਼ੁਦਾ ਨਹੀਂ ਸਨ ਅਤੇ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸੰਸਥਾਗਤ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੀ ਬਜਾਏ ਨਿੱਜੀ ਤੌਰ ’ਤੇ ਤਿਆਰ ਕਰਵਾਏ ਗਏ ਸਨ।
ਨਜ਼ਰਾਨਾ ਟਾਈਮਜ਼ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਪਾਂਸਰ ਪੱਤਰਾਂ ਸਬੰਧੀ ਕੀਤੇ ਗਏ ਦਾਅਵਿਆਂ ਦੀ ਸੁਤੰਤਰ ਤੌਰ ’ਤੇ ਪੁਸ਼ਟੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਿਆ।

ਜਥੇ ਦਾ ਦਾਅਵਾ—ਸਾਰੇ 92 ਮੈਂਬਰਾਂ ਕੋਲ ਵੈਧ ਭਾਰਤੀ ਵੀਜ਼ੇ

ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਜਥੇ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੇ ਵੱਖਰਾ ਪੱਖ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ।

ਦ ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ ਇੰਡੀਆ ਮੁਤਾਬਕ ਜਥੇ ਦੇ ਆਗੂ ਪਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸਾਰੇ 92 ਯਾਤਰੀਆਂ ਕੋਲ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵੈਧ ਵੀਜ਼ੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਫੈਸਲਾਬਾਦ ਤੋਂ ਸ਼ਾਰਜਾਹ ਅਤੇ ਉੱਥੋਂ ਦਿੱਲੀ ਜਾਣ ਲਈ ਤੈਅ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਥੇ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਹੇਮਕੁੰਟ ਸਾਹਿਬ ਜਾਣਾ ਸੀ।
ਜਥੇ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਯਾਤਰਾ ’ਤੇ ਕਰੀਬ 2 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਖਰਚ ਕੀਤੇ ਸਨ ਅਤੇ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ’ਤੇ ਰੋਕੇ ਜਾਣ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤੈਅ ਉਡਾਣ ਵੀ ਛੁੱਟ ਗਈ।
ਜਥਾ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਹਗਾ-ਅਟਾਰੀ ਸਰਹੱਦ ਰਾਹੀਂ ਸਿੱਧਾ ਭਾਰਤ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਉਹ ਰਸਤਾ ਉਪਲਬਧ ਨਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਅਮੀਰਾਤ ਰਾਹੀਂ ਮਹਿੰਗਾ ਹਵਾਈ ਰਸਤਾ ਅਪਣਾਉਣਾ ਪਿਆ।
ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਰਾਜ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਤਰਲੋਚਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਵੀ ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸਿੱਖ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਲਈ ਵਾਹਗਾ-ਅਟਾਰੀ ਸਰਹੱਦ ਰਾਹੀਂ ਯਾਤਰਾ ਦੀਆਂ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਢਿੱਲ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ।

ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਧਾਰਮਿਕ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਲਈ ਕੀ ਹੈ ਪ੍ਰਬੰਧ?

ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਰਮਿਆਨ ਧਾਰਮਿਕ ਅਸਥਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਯਾਤਰਾਵਾਂ 1974 ਦੇ ‘ਪ੍ਰੋਟੋਕੋਲ ਆਨ ਵਿਜ਼ਿਟਸ ਟੂ ਰਿਲੀਜਸ ਸ਼ਰਾਈਨਜ਼’ ਤਹਿਤ ਚਲਦੀਆਂ ਆ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਪ੍ਰਬੰਧ ਅਧੀਨ ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਰਧਾਰਤ ਧਾਰਮਿਕ ਅਸਥਾਨਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਆਪਸੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਨੂੰ 1950 ਦੇ ਨਹਿਰੂ-ਲਿਆਕਤ ਸਮਝੌਤੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਜੋੜਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਨਹਿਰੂ-ਲਿਆਕਤ ਸਮਝੌਤਾ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ’ਤੇ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਸਰਹੱਦ ਪਾਰ ਧਾਰਮਿਕ ਅਸਥਾਨਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਲਈ 1974 ਦਾ ਪ੍ਰੋਟੋਕੋਲ ਵੱਖਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੈ।
ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ETPB ਅਤੇ PSGPC ਸਿੱਖ ਧਾਰਮਿਕ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਦੌਰਾਨ ਸੁਰੱਖਿਆ, ਰਿਹਾਇਸ਼, ਆਵਾਜਾਈ ਅਤੇ ਲੰਗਰ ਸਮੇਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਨ।

ਨਜ਼ਰਾਨਾ ਟਾਈਮਜ਼ ਨੂੰ ਮਿਲੀ ਯਾਤਰੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

ਜਥੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਨਜ਼ਰਾਨਾ ਟਾਈਮਜ਼ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਨਾਮ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ:

ਹਿਮਤ ਕੌਰ, ਜਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਸਰਨ ਸਿੰਘ, ਜਸਪਾਲ ਕੌਰ, ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ, ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਸਰਜੀਤ ਕੌਰ, ਜਸਬੀਰ ਕੌਰ, ਮੇਹਤ ਕੌਰ, ਮਿਸਰ ਕੌਰ, ਸਤਬੀਰ ਸਿੰਘ, ਤਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਪ੍ਰਤਾਪ ਕੌਰ, ਸਵਿੰਦਰ ਕੌਰ, ਜਗਜੀਤ ਕੌਰ, ਭਵਨ ਰਾਜ ਸਿੰਘ, ਹਰਨਾਇਕ ਸਿੰਘ, ਪਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਮਨਮੀਤ ਸਿੰਘ, ਨਿਰੇਂਗਨ ਸਿੰਘ, ਸਰਨਜੀਤ ਕੌਰ, ਗਿਆਨ ਸਿੰਘ, ਸਰਬਤ ਸਿੰਘ, ਮਿੰਦਰਪਾਲ ਕੌਰ, ਐਮਨਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ, ਤਰਸੇਮ ਕੌਰ, ਮਹਿਕ ਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ, ਰਵੈਲ ਕੌਰ, ਕਰਨਵੀਰ ਸਿੰਘ, ਕਰਤਾਰ ਕੌਰ, ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ, ਜਤਿੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ, ਸੁਜਾਨ ਸਿੰਘ, ਇੰਦਰ ਕੌਰ, ਮਹਿੰਦਰਪਾਲ ਸਿੰਘ, ਮਨਕਰਨ ਸਿੰਘ, ਖਾਨ ਸਿੰਘ, ਮਹਿੰਦਰ ਕੌਰ, ਮਹਿਤਾਬ ਕੌਰ, ਸਰੂਪ ਕੌਰ, ਪ੍ਰਭਲੀਨ ਕੌਰ, ਕਿਰਤ ਕੌਰ (ਨਵਜੰਮੀ ਬੱਚੀ), ਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਸਤਵੰਤ ਕੌਰ, ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਸਰਦੀਪ ਸਿੰਘ, ਜੀਵਨ ਰਾਜ ਸਿੰਘ, ਕਿਰਨ ਰਾਜ ਸਿੰਘ, ਜਸਬੀਰ ਸਿੰਘ, ਅਰਸ਼ਮੀਨ ਕੌਰ, ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ, ਗੁਰਮੰਤਰ ਕੌਰ, ਅਨੂਪ ਕੌਰ, ਕੰਵਲਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ, ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ, ਹਰਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਜਨ ਕੌਰ, ਜਤਿੰਦਰ ਕੌਰ, ਮਨਵੀਰ ਸਿੰਘ, ਗਗਨਦੀਪ ਸਿੰਘ, ਦਸਮੀਤ ਕੌਰ, ਸਤਵੰਤ ਕੌਰ, ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਜਸਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ, ਜਪਨਾਮ ਸਿੰਘ (ਬੱਚਾ) ਅਤੇ ਚੰਦਰ ਕੌਰ।

ਇਹ ਨਾਮ ਨਜ਼ਰਾਨਾ ਟਾਈਮਜ਼ ਨੂੰ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਈ ਗਈ ਸੂਚੀ ਦੇ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ਲਿਖੇ ਗਏ ਹਨ। ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਵਾਂ ਦੀ ਸਹੀ ਲਿਖਤ ਅਤੇ ਹਰੇਕ ਯਾਤਰੀ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਇਮੀਗ੍ਰੇਸ਼ਨ ਜਾਂ ਯਾਤਰਾ ਰਿਕਾਰਡ ਨਾਲ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਨੀ ਢੁੱਕਵੀਂ ਰਹੇਗੀ।

ਮਾਮਲਾ ਅਜੇ ਅਣਸੁਲਝਿਆ

ਇਸ ਰਿਪੋਰਟ ਲਈ ਮਿਲੀ ਤਾਜ਼ਾ ਜਾਣਕਾਰੀ ਤੱਕ ਜਥੇ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਮਿਲਣ ਦੀ ਕੋਈ ਪੁਸ਼ਟੀ ਨਹੀਂ ਹੋਈ ਸੀ।
ਮਾਮਲੇ ਦਾ ਮੁੱਖ ਵਿਵਾਦ ETPB ਦੀ NOC, ਵਾਪਸੀ ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਸਪਾਂਸਰ ਪੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਜਥੇ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵੈਧ ਵੀਜ਼ੇ ਸਨ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਧਾਰਮਿਕ ਯਾਤਰਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਮੰਗ ਰਹੇ ਹਨ।
ਇੱਥੇ ਇਹ ਗੱਲ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦਾ ਵੈਧ ਵੀਜ਼ਾ ਹੋਣਾ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਤੋਂ ਰਵਾਨਗੀ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੀਆਂ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀਆਂ ਦੋ ਵੱਖਰੇ ਮਾਮਲੇ ਹਨ।