ਕੀ ਪਾਠਾਂ ਦੀਆਂ ਲੜੀਆਂ ਗੁਰਮਤਿ ਅਨੁਸਾਰ ਠੀਕ ਹਨ? -

ਅਰਦਾਸਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਦੀ ਬਜਾਏ ਦੇਹਧਾਰੀ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਉਚੇਚੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। 
 

ਅੱਜ ਸਾਡੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਚਿੰਤਾਜਨਕ ਰੁਝਾਨ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਸੋਚਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਕਦੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਨਾਮ ਲੇਵਾ ਸਿੱਖ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬੜੇ ਸਤਿਕਾਰ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਅਖੰਡ ਪਾਠ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਸਨ ਜਾਂ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਹਿਜ/ਸਾਧਾਰਨ ਪਾਠ ਚੱਲਦੇ ਸਨ ਉੱਥੇ ਹੁਣ ਇਹ ਪਰੰਪਰਾ ਘਰਾਂ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਅਤੇ ਡੇਰਿਆਂ ਦੀਆਂ ‘ਕੋਠੜੀਆਂ’ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਅੱਜ ਇੰਨੇ ਵਿਹਲੇ ਜਾਂ ਸ਼ਾਇਦ ਇੰਨੇ ਰੁੱਝ ਗਏ ਹਾਂ ਕਿ ਸਿਰਫ਼ ਮਾਇਆ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਰਵਾ ਕੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਪੂਰੀ ਹੋਈ ਸਮਝ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ। ਪਰ ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਸਮਝਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇ ਪਾਠ ਪੜ੍ਹਨ ਨਾਲ ਸਾਨੂੰ ਕੋਈ ਆਤਮਿਕ ਲਾਹਾ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਅਸੀਂ ਖੁਦ ਉਸ ਬਾਣੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸੁਣਦੇ ਜਾਂ ਸਮਝਦੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਢਾਲਦੇ।
ਇਸ ਪ੍ਰਬੰਧ ਪਿੱਛੇ ਇੱਕ ਕੌੜਾ ਸੱਚ ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਕਈ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਵਪਾਰ ਵਾਂਗ ਚਲਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਸੰਗਤਾਂ ਪਾਸੋਂ ਤਾਂ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਮਾਇਆ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਪਾਠ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲੋੜਵੰਦ ਪਾਠੀ ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਬਣਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਅਤੇ ਭੇਟਾ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ। ਕਈ ਵਾਰ ਤਾਂ ਪਾਠ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਦੀ ਵੀ ਜਾਂਚ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਸ਼ੁੱਧ ਉਚਾਰਨ ਅਤੇ ਮਰਿਆਦਾ ਨੂੰ ਠੇਸ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੁੱਖ ਦੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕਈ ਡੇਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਗੁਰਮਤਿ ਮਰਿਆਦਾ ਨੂੰ ਛਿੱਕੇ ਟੰਗ ਕੇ ਮੜ੍ਹੀਆਂ ਅਤੇ ਸਮਾਧਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਰਦਾਸਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਦੀ ਬਜਾਏ ਦੇਹਧਾਰੀ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਉਚੇਚੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਹੱਦ ਤਾਂ ਉਦੋਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਅੱਜ-ਕੱਲ੍ਹ ਸਿੱਖ ਟੀਵੀ ਚੈਨਲਾਂ 'ਤੇ ਸੁਖਮਨੀ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਅਖੰਡ ਪਾਠਾਂ ਦੀਆਂ ਬਾਕਾਇਦਾ ਮਸ਼ਹੂਰੀਆਂ (Advertising) ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਜ਼ਰਾ ਸੋਚੋ! ਕੀ ਇਹ ਧਰਮ ਦੇ ਨਾਂ 'ਤੇ ਸ਼ਰੇਆਮ ਬਿਜ਼ਨਸ ਨਹੀਂ ਹੋ ਰਿਹਾ? ਕੀ ਅਸੀਂ ਇੰਨੇ ਅਸਮਰੱਥ ਹੋ ਗਏ ਹਾਂ ਜਾਂ ਏਨੇ ਨਿਘਰ ਗਏ ਹਾਂ ਕਿ ਆਪਣੇ ਘਰ ਸੁਖਮਨੀ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪਾਠ ਵੀ ਆਪ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ? ਅਸੀਂ ਬਾਣੀ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਇਸ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਵਪਾਰਕ ਸੌਦਾ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਕਈ ਲੋਕ ਇੱਥੇ ਪਾਠ ਤਾਂ ਰੱਖਵਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਖੁਦ ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚਦੇ ਤੱਕ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਇਸ ਭੁਲੇਖੇ ਵਿੱਚ ਹਨ ਕਿ ਸਿਰਫ਼ ਇਹ ਫਾਰਮੈਲਿਟੀ (ਰਸਮ) ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਨਾਲ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਮਨੋਕਾਮਨਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰ ਦੇਣਗੇ। ਅਸੀਂ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਸੌਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਵਸਤੂ ਸਮਝ ਲਿਆ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਗੁਰੂ ਤਾਂ ਸਿਧਾਂਤ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰ ਦਾ ਨਾਂ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ, ਪਿਛਲੇ ਹਫ਼ਤੇ ਕੈੰਬਰਲੀ (Camberley) ਵਿਖੇ ਨਵੇਂ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾਦਾਇਕ ਉਦਾਹਰਨ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲੀ। ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਭੈਣ ਜੀ ਨੇ ਪੂਰਾ ਸਮਾਂ ਲਗਾ ਕੇ, ਬੜੀ ਰੀਝ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸਹਿਜ ਪਾਠ ਸੰਪੂਰਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਉਸ ਦਾ ਭੋਗ ਪਾਇਆ। ਅਸਲ ਸੇਵਾ ਇਹ ਹੁੰਦੀ ਹੈ—ਆਪ ਗੁਰੂ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਕੇ, ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ ਪੜ੍ਹਨਾ।
ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਫੁਰਮਾਨ ਹੈ:
 

"ਡਿਠੈ ਮੁਕਤਿ ਨ ਹੋਵਈ ਜਿਚਰੁ ਸਬਦਿ ਨ ਕਰੇ ਵੀਚਾਰੁ ॥"
 

ਇਸ ਦਾ ਭਾਵ ਹੈ ਕਿ ਕੇਵਲ ਗੁਰੂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਜਾਂ ਪਾਠ ਰੱਖਵਾ ਲੈਣ ਨਾਲ ਮੁਕਤੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਅਸੀਂ ਗੁਰੂ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਿਚਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਕਮਾਉਂਦੇ। ਪਾਠ ਸਿਰਫ਼ ਦੂਸਰਿਆਂ ਤੋਂ ਕਰਵਾਉਣ ਦੀ ਇੱਕ ਰਸਮ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਸਾਡੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਲਿਆਉਣ ਦਾ ਜ਼ਰੀਆ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਖੁਦ ਬਾਣੀ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਹੀ ਅਸੀਂ ਅਜਿਹੇ ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਭਰਮ-ਭੁਲੇਖਿਆਂ ਤੋਂ ਬਚ ਸਕਦੇ ਹਾਂ।
ਸਾਨੂੰ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਇਸ ਗੰਭੀਰ ਵਿਸ਼ੇ 'ਤੇ ਸੋਚਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਬਾਣੀ ਪੜ੍ਹਨ, ਸੁਣਨ ਅਤੇ ਕਮਾਉਣ ਲਈ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਸਿਰਫ਼ ਪੈਸੇ ਦੇ ਕੇ ਬੁੱਕ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ। ਆਓ, ਅਸੀਂ ਸਭ ਪਾਸਿਓਂ ਮਨ ਮੋੜ ਕੇ ਅਤੇ ਇਸ ਵਪਾਰੀਕਰਨ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ, ਕੇਵਲ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦ-ਗੁਰੂ ਦੇ ਲੜ ਲੱਗੀਏ ਤਾਂ ਜੋ ਸਾਡਾ ਜੀਵਨ ਸਫਲ ਹੋ ਸਕੇ।
 

             ਅੰਮ੍ਰਿਤਪਾਲ ਸਿੰਘ 

       ਪ੍ਰਧਾਨ ਗਲੋਬਲ ਸਿੱਖ ਕੌਸਲ