ਕਰਾਚੀ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਨਾਰਾਇਣ ਮੰਦਰ ’ਚ ਸ਼ਰਧਾ ਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਦੁਸਹਿਰਾ, ਰਾਵਣ ਦੇ ਪੁਤਲੇ ਦਾ ਕੀਤਾ ਦਹਨ

ਕਰਾਚੀ ਅਲੀ ਇਮਰਾਨ ਚੱਠਾ 

ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਕਰਾਚੀ ਸਥਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਵਾਮੀ ਨਾਰਾਇਣ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਦੁਸਹਿਰੇ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਸ਼ਰਧਾ ਅਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਗਿਆ। ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ, ਮਰਦਾਂ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੇ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਕੀਤੀ। ਨੌਂ ਰਾਤਾਂ ਤੱਕ ਚੱਲੇ ਨਵਰਾਤਰੀ ਤਿਉਹਾਰ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਵਿਜੇ ਦਸ਼ਮੀ ਅਤੇ ਦੁਸਹਿਰੇ ਨਾਲ ਹੋਈ। ਇਸ ਮੌਕੇ ਮਾਤਾ ਦੁਰਗਾ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਆਰਤੀ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਲਈ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਕੌਮੀ ਝੰਡਾ ਵੀ ਲਹਿਰਾਇਆ ਗਿਆ।

ਦੁਸਹਿਰਾ ਨਵਰਾਤਰੀ ਦੀਆਂ ਨੌਂ ਰਾਤਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਸਵੇਂ ਦਿਨ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਵਰਾਤਰੀ ਦੌਰਾਨ ਰਾਮਾਇਣ ਦਾ ਪਾਠ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਦੁਸਹਿਰਾ ਭਗਵਾਨ ਰਾਮ ਦੀ ਰਾਵਣ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਹਿੰਦੂ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਵਿਜੇ ਦਸ਼ਮੀ ਨੂੰ ਬੁਰਾਈ ਉੱਤੇ ਚੰਗਿਆਈ ਦੀ ਜਿੱਤ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦਿਨ ਮਾਤਾ ਦੁਰਗਾ ਵੱਲੋਂ ਮਹਿਸ਼ਾਸੁਰ ਨੂੰ ਹਰਾਉਣ ਅਤੇ ਭਗਵਾਨ ਰਾਮ ਵੱਲੋਂ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਹਰਾਉਣ ਦੀ ਯਾਦ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸਮਾਗਮ ਦੌਰਾਨ ਗਰਬਾ ਅਤੇ ਡਾਂਡੀਆ ਨਾਚ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਹਿੰਦੂ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ।

ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਇਕਲੌਤੇ ਸਵਾਮੀਨਾਰਾਇਣ ਮੰਦਰ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ

ਮੁਹੰਮਦ ਅਲੀ ਜਿਨਾਹ ਰੋਡ ’ਤੇ ਕੇਐੱਮਸੀ ਇਮਾਰਤ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਅਤੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਸਥਿਤ ਸਵਾਮੀ ਨਾਰਾਇਣ ਮੰਦਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਇਕਲੌਤਾ ਸਵਾਮੀਨਾਰਾਇਣ ਮੰਦਰ ਹੈ। ਅਪ੍ਰੈਲ 2004 ਵਿੱਚ ਇਸ ਮੰਦਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦੇ 150 ਸਾਲ ਪੂਰੇ ਕੀਤੇ ਸਨ।

ਸਥਾਨਕ ਰਵਾਇਤ ਮੁਤਾਬਕ ਸਿੰਧ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿਚਕਾਰ ਵੰਡ ਦੀਆਂ ਲਕੀਰਾਂ ਬਹੁਤ ਸਪੱਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਮੰਦਰ ਦੇ ਅਹਾਤੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਮੰਦਰ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਹਿੰਦੂ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਲੋਕ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਈ ਪਰਿਵਾਰ ਅਜਿਹੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਹਨ, ਜੋ ਵੰਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਰਾਚੀ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਸਨ। ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਛੋਟੇ ਘਰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਾਦੀ ਆਰਥਿਕ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਤਿਉਹਾਰ ਮੌਕੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਸੀ ਅਤੇ ਲੋਕ ਵਧੀਆ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨ ਕੇ ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ।

ਇਤਿਹਾਸਕ ਪੱਖੋਂ ਵੀ ਇਸ ਮੰਦਰ ਦੀ ਅਹਿਮ ਥਾਂ ਹੈ। 1947 ਵਿੱਚ ਇਹ ਮੰਦਰ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀ ਕੈਂਪ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਿੰਧ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਇੱਥੇ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਜਹਾਜ਼ ਰਾਹੀਂ ਰਵਾਨਗੀ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਮੁਹੰਮਦ ਅਲੀ ਜਿਨਾਹ ਨੇ ਵੀ ਮੰਦਰ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਸੀ।

ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1989 ਵਿੱਚ ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਦੇ ਸ਼੍ਰੀ ਸਵਾਮੀਨਾਰਾਇਣ ਮੰਦਰ ਤੋਂ ਸਾਧੂਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਜਥਾ ਇੱਥੇ ਪਹੁੰਚਿਆ ਸੀ। ਮੰਦਰ ਦੇ ਅਹਾਤੇ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰ ਗਊਸ਼ਾਲਾ ਵੀ ਹੈ। ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਥੇ ਸਿਰਫ਼ ਹਿੰਦੂ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇਸਲਾਮ ਧਰਮ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਵੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਮੰਦਰ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਗਰੀਬ ਜੋੜਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹਿਕ ਵਿਆਹ ਵੀ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਸਾਲ 2008 ਵਿੱਚ 20 ਗਰੀਬ ਜੋੜਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹਿਕ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਉਣ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਦੁਸਹਿਰੇ ਦੇ ਸਮਾਗਮਾਂ ’ਚ ਵੱਡੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ

ਇਸ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਦੁਸਹਿਰੇ ਦੇ ਸਮਾਗਮਾਂ ਦੌਰਾਨ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਅਖ਼ਬਾਰ ਡਾਨ ਦੀ 1950 ਦੀ ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ ਉਸ ਸਮੇਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕ ਸਵਾਮੀ ਨਾਰਾਇਣ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਹਾਈ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਡਾ. ਸੀਤਾ ਰਾਮ ਨੇ ਇਸ ਮੌਕੇ ਦੁਸਹਿਰੇ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਬਾਰੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਸਾਂਝੇ ਕੀਤੇ ਸਨ।

ਹਾਲ ਹੀ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਆਸੀ ਆਗੂ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਮਾਗਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। 19 ਅਕਤੂਬਰ 2026 ਨੂੰ ਐੱਮਕਿਊਐੱਮ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸੀਨੀਅਰ ਆਗੂ ਅਤੇ ਐੱਮਐੱਨਏ ਡਾ. ਫਾਰੂਕ ਸੱਤਾਰ ਨੇ ਸਵਾਮੀ ਨਾਰਾਇਣ ਮੰਦਰ ਅਤੇ ਨਾਰਾਇਣਪੁਰਾ ਮੰਦਰ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਿੰਦੂ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੂੰ ਧਾਰਮਿਕ ਤਿਉਹਾਰ ਦੀਆਂ ਦਿਲੋਂ ਵਧਾਈਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖ-ਸੁੱਖ ਵਿੱਚ ਪਾਰਟੀ ਵੱਲੋਂ ਪੂਰਾ ਸਹਿਯੋਗ ਦੇਣ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਦਿੱਤਾ।

ਰਾਮ ਦੇ ਤੀਰ ਨਾਲ ਰਾਵਣ ਦੇ ਪੁਤਲੇ ਦਾ ਦਹਨ

ਸਮਾਗਮ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਭਗਵਾਨ ਰਾਮ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਧਨੁਸ਼ ਸੀ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਰਾਮ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਯਾਤਰਾ ਮੰਦਰ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਕੱਢੀ ਗਈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਰਾਮ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਮਿੱਤਰ ਹਨੂੰਮਾਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਜੇ ਪਾਤਰ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।

ਡਾਨ ਦੀਆਂ ਪਿਛਲੀਆਂ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਜਿਹੇ ਸਮਾਗਮਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੌਰਾਨ ਦੇਵੀ-ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਜੇ ਪਾਤਰ ਨੀਲੇ ਰੰਗ ਦੀ ਸੁਜ਼ੂਕੀ ਪਿਕਅੱਪ ਵਿੱਚ ਸਵਾਰ ਹੋ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਵਾਗਤ ਵਿਚਕਾਰ ਹੱਥ ਹਿਲਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਰਾਵਣ ਦੇ ਪੁਤਲੇ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚਦੇ ਸਨ।

ਰਾਵਣ ਦਾ ਪੁਤਲਾ ਤਿਆਰ ਕਰਨਾ ਵੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਮੌਕੇ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੇ 36 ਫੁੱਟ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉੱਚਾ ਪੁਤਲਾ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਲਈ ਛੇ ਦਿਨ ਲਗਾਏ ਸਨ। ਇਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਢਾਂਚਾ ਬਾਂਸ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਅੰਦਰ ਤੂੜੀ ਭਰੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਹਰ ਕੱਪੜਾ ਲਪੇਟਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।

ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਲਈ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਚੋਣ ਮੰਦਰ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਚੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਤਿਉਹਾਰ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦੇ ਆ ਰਹੇ ਹੋਣ। ਚੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਲਦੇ ਤੀਰਾਂ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਲਗਾਉਣ ਅਤੇ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਦੋ ਦਿਨ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਸਮਾਗਮ ਦੇ ਆਖ਼ਰੀ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਰਾਮ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕੀਤੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਅੱਗ ਵਾਲੇ ਤੀਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ। ਉਸ ਨੇ ਰਾਵਣ ਦੇ ਪੁਤਲੇ ਵੱਲ ਤੀਰ ਚਲਾਏ। ਤੀਜੇ ਤੀਰ ਨਾਲ ਪੁਤਲੇ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲੱਗ ਗਈ। ਉੱਥੇ ਮੌਜੂਦ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦੇਖਿਆ। ਪੁਤਲੇ ਦੇ ਸੜਨ ਦੌਰਾਨ ਤਾੜੀਆਂ, ਸੀਟੀਆਂ ਅਤੇ ਹਾਸੇ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਸੁਣਾਈ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵਿੱਚ ਭਜਨ ਵੀ ਗਾਏ ਗਏ। ਸਮਾਗਮ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਸੀ ਕਿ ਬੁਰਾਈ ਦੇ ਅੰਤ ’ਤੇ ਦੁੱਖ ਮਨਾਉਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਚੰਗਿਆਈ ਦੀ ਜਿੱਤ ਦਾ ਜਸ਼ਨ ਮਨਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਜਿੱਤ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਲਈ ਹਰ ਕਿਸੇ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਸੀ।

ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਦੁਸਹਿਰਾ ਸਿਰਫ਼ ਧਾਰਮਿਕ ਤਿਉਹਾਰ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਖੁਸ਼ੀ, ਸ਼ਰਧਾ ਅਤੇ ਆਪਸੀ ਮਿਲਵਰਤਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਵੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਤੀਕਾਤਮਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਬੁਰਾਈ ਉੱਤੇ ਚੰਗਿਆਈ ਦੀ ਜਿੱਤ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।