ਅਮਰੀਕਾ-ਇਰਾਨ ਸਮਝੌਤਾ ਅਧਰ ਵਿੱਚ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ ਤੇਜ਼ ਕੀਤੀ ਕੂਟਨੀਤਿਕ ਭੂਮਿਕਾ

ਮੋਹਸਿਨ ਨਕਵੀ ਦੇ ਲਗਾਤਾਰ ਤੇਹਰਾਨ ਦੌਰਿਆਂ ਨਾਲ ਵਧੀਆਂ ਉਮੀਦਾਂ, ਪਰਮਾਣੂ ਮੁੱਦਾ ਅਜੇ ਵੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਰੁਕਾਵਟ
ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ/ਤੇਹਰਾਨ , ਅਲੀ ਇਮਰਾਨ ਚੱਠਾ -ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਇਰਾਨ ਵਿਚਾਲੇ ਚੱਲ ਰਹੇ ਲੰਬੇ ਅਤੇ ਖਤਰਨਾਕ ਤਣਾਅ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਕੂਟਨੀਤਿਕ ਭੂਮਿਕਾ ਹੁਣ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਅਹਿਮ ਮੋੜ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰੀ ਮੋਹਸਿਨ ਨਕਵੀ ਬੁੱਧਵਾਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਤੇਹਰਾਨ ਪਹੁੰਚੇ। ਕੁਝ ਹੀ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਦੂਜਾ ਦੌਰਾ ਹੈ, ਜੋ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਸਪਸ਼ਟ ਸੰਕੇਤ ਹੈ ਕਿ ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ ਜੰਗਬੰਦੀ ਨੂੰ ਟੁੱਟਣ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਥਾਈ ਸਮਝੌਤੇ ਵੱਲ ਤਰੱਕੀ ਲਈ ਪੂਰੀ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਮੋਹਸਿਨ ਨਕਵੀ ਦਾ ਇਹ ਤਾਜ਼ਾ ਦੌਰਾ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਇਰਾਨੀ ਨੇਤ੍ਰਿਤਵ ਵਿਚਕਾਰ ਲਗਾਤਾਰ ਅਤੇ ਉੱਚ ਪੱਧਰੀ ਸੰਪਰਕ ਜਾਰੀ ਹੈ। ਅਧਿਕਾਰਕ ਸਰੋਤਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਇਸ ਦੌਰੇ ਦੌਰਾਨ ਅਮਰੀਕਾ-ਇਰਾਨ ਗੱਲਬਾਤ ਅਤੇ ਖੇਤਰੀ ਕੂਟਨੀਤਿਕ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ’ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਹ ਦੌਰਾ ਉਸ ਵੇਲੇ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਇਹ ਚਿੰਤਾ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਸਮਝੌਤੇ ਲਈ ਮੌਜੂਦ ਮੌਕਾ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਘੱਟਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਇਸ ਵੇਲੇ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਅਤੇ ਤੇਹਰਾਨ ਵਿਚਾਲੇ ਕੂਟਨੀਤਿਕ ਰਾਹ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਰੱਖਣ ਲਈ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਦੋਵਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਤਿੱਖੇ ਬਿਆਨ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਵੱਲੋਂ ਇਹ ਸੰਕੇਤ ਵੀ ਮਿਲ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ 8 ਅਪ੍ਰੈਲ ਦੀ ਜੰਗਬੰਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰੋਕੇ ਗਏ ਹਮਲੇ ਮੁੜ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਟਕਰਾਅ ਤੋਂ ਜੰਗਬੰਦੀ ਤੱਕ ਦਾ ਸਫਰ

ਮੌਜੂਦਾ ਹਾਲਾਤ ਦੀ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਉਹ ਘਟਨਾਕ੍ਰਮ ਜਾਣਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਇਸ ਸੰਕਟਮਈ ਮੋੜ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਇਆ। 28 ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ ਇਰਾਨ ਦੇ ਸਰਵੋਚ ਆਗੂ ਆਯਤੁੱਲਾਹ ਅਲੀ ਖਾਮਨੇਈ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਤਣਾਅ ਬੇਹੱਦ ਵਧ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਇਸਰਾਈਲ ਵੱਲੋਂ ਇਰਾਨੀ ਠਿਕਾਣਿਆਂ ’ਤੇ ਹਮਲੇ ਕੀਤੇ ਗਏ, ਜਦਕਿ ਇਰਾਨ ਨੇ ਵੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਜਵਾਬੀ ਕਾਰਵਾਈ ਕੀਤੀ।

ਇਸ ਨਾਜ਼ੁਕ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅੱਗੇ ਆਇਆ। 8 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਮੁਹੰਮਦ ਸ਼ਹਬਾਜ਼ ਸ਼ਰੀਫ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਇਰਾਨ ਦੋ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ਰਤੀ ਜੰਗਬੰਦੀ ’ਤੇ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਗਏ ਹਨ, ਜਿਸ ਦੌਰਾਨ ਸਥਾਈ ਸਮਝੌਤੇ ਲਈ ਗੱਲਬਾਤ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਹ ਐਲਾਨ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਟਰੰਪ ਅਤੇ ਇਰਾਨ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਿਆਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਸ਼ਹਬਾਜ਼ ਸ਼ਰੀਫ ਅਤੇ ਫ਼ੀਲਡ ਮਾਰਸ਼ਲ ਆਸਿਮ ਮੁਨੀਰ ਦਾ ਨਾਮ ਲਿਆ। ਇਹ ਇੱਕ ਵਿਰਲਾ ਮੌਕਾ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਦੋਵੇਂ ਵਿਰੋਧੀ ਪੱਖਾਂ ਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ’ਤੇ ਇੱਕਸਾਰ ਭਰੋਸਾ ਜਤਾਇਆ।

ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ ਗੱਲਬਾਤ: ਉਮੀਦ ਜਗੀ ਪਰ ਨਤੀਜਾ ਨਾ ਨਿਕਲਿਆ

11 ਅਤੇ 12 ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 ਨੂੰ ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ ਦੇ ਸਰੇਨਾ ਹੋਟਲ ਵਿੱਚ ਗੱਲਬਾਤ ਦਾ ਦੌਰ ਹੋਇਆ। ਇਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਜੰਗਬੰਦੀ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਟਕਰਾਅ ਦਾ ਸਥਾਈ ਹੱਲ ਲੱਭਣਾ ਸੀ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ ਇਸ ਗੱਲਬਾਤ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਅਤੇ ਮਧਸਥਤਾ ਕੀਤੀ। ਕੁੱਲ 21 ਘੰਟਿਆਂ ਤੱਕ ਚੱਲੀਆਂ ਗੱਲਬਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਦੌਰ ਹੋਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਅਪਰੋਖ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਤੇ ਤੀਜਾ ਸਿੱਧਾ ਸੀ।

ਅਮਰੀਕੀ ਪੱਖ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਉਪ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਜੇ.ਡੀ. ਵੈਂਸ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਗੱਲਬਾਤ ਦੇ ਅੰਤ ’ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਦੋਵੇਂ ਪੱਖ ਕਿਸੇ ਅੰਤਿਮ ਸਮਝੌਤੇ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚ ਸਕੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ, “ਮੰਦੀ ਖ਼ਬਰ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਸਮਝੌਤਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੇ, ਅਤੇ ਇਹ ਇਰਾਨ ਲਈ ਅਮਰੀਕਾ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਮਾੜੀ ਖ਼ਬਰ ਹੈ।” ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ ਦੋਵੇਂ ਪਾਸੇ ਦਸ-ਬਿੰਦੂ ਜੰਗਬੰਦੀ ਢਾਂਚੇ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਮੁੱਦਿਆਂ ’ਤੇ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਗਏ ਸਨ, ਪਰ ਦੋ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮਸਲੇ — ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲਡੰਘ ਅਤੇ ਇਰਾਨ ਦਾ ਪਰਮਾਣੂ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ — ਅਟਕੇ ਰਹੇ।

ਮੁੱਖ ਵਿਵਾਦ: ਪਰਮਾਣੂ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਅਧਿਕਾਰ

ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ 15-ਬਿੰਦੂ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਇਰਾਨ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਇਰਾਨ ਦੇ ਪਰਮਾਣੂ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦਾ ਅੰਤ, ਬੈਲਿਸਟਿਕ ਮਿਸਾਈਲ ਸਮਰੱਥਾ ’ਤੇ ਪਾਬੰਦੀਆਂ, ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲਡੰਘ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹਣਾ, ਖੇਤਰੀ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਗਰੁੱਪਾਂ ਲਈ ਸਮਰਥਨ ਘਟਾਉਣਾ ਅਤੇ ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰਾਹਤ ਦੇਣ ਦੀ ਗੱਲ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। ਇਰਾਨ ਨੇ ਇਸ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਮੁੱਖ ਟੀਚੇ ਰੱਖੇ ਸਨ: ਇਰਾਨ ਦੀ ਮਿਸਾਈਲ ਸਮਰੱਥਾ ਖਤਮ ਕਰਨੀ, ਉਸਦੀ ਨੇਵੀ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣਾ, ਖੇਤਰੀ ਗਰੁੱਪਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਤੋੜਵਾਉਣਾ ਅਤੇ ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣਾ ਕਿ ਇਰਾਨ ਕਦੇ ਪਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰ ਨਾ ਬਣਾਏ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਇਰਾਨ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਮਝੌਤੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੁਰੰਤ ਜੰਗ ਰੋਕਣ ਨਾਲ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਰਮਾਣੂ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ’ਤੇ ਕੋਈ ਸਮਝੌਤਾ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ।

ਮੋਹਸਿਨ ਨਕਵੀ ਦੀ ਸਰਗਰਮ ਕੂਟਨੀਤੀ

ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਬੈਕਚੈਨਲ ਡਿਪਲੋਮੇਸੀ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਚਿਹਰਾ ਮੋਹਸਿਨ ਨਕਵੀ ਬਣ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਹਨ। 16 ਅਤੇ 17 ਮਈ ਦੇ ਦੌਰੇ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਰਾਨ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਮਸੂਦ ਪੇਜ਼ੇਸ਼ਕਿਆਨ, ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰੀ ਇਸਕੰਦਰ ਮੋਮੇਨੀ ਅਤੇ ਸੰਸਦ ਸਪੀਕਰ ਮੁਹੰਮਦ ਬਾਗ਼ਰ ਗਾਲੀਬਾਫ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਇਸ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਇਰਾਨ ਦੇ ਮੁੱਖ ਵਾਰਤਾਕਾਰ ਵੀ ਹਨ।

ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਪੇਜ਼ੇਸ਼ਕਿਆਨ ਨਾਲ ਲਗਭਗ 90 ਮਿੰਟ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਦੌਰਾਨ ਖੇਤਰੀ ਅਤੇ ਦੋਪੱਖੀ ਮਸਲਿਆਂ ’ਤੇ ਗੱਲਬਾਤ ਹੋਈ। ਨਕਵੀ ਨੇ ਇਰਾਨ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰੀ ਅੱਬਾਸ ਅਰਾਘਚੀ ਨਾਲ ਵੀ ਵੱਖਰੀ ਬੈਠਕ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਮੌਕੇ ’ਤੇ ਇਰਾਨੀ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਫ਼ੀਲਡ ਮਾਰਸ਼ਲ ਆਸਿਮ ਮੁਨੀਰ ਦੀਆਂ ਕੂਟਨੀਤਿਕ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਦੀ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ।

ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲਡੰਘ ’ਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਨਰਮੀ

ਹਾਲੀਆ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੂਟਨੀਤਿਕ ਸੰਕੇਤ ਉਸ ਵੇਲੇ ਮਿਲਿਆ ਜਦੋਂ ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲਡੰਘ ਵਿੱਚ ਵਪਾਰਕ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਨੇਵੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਮੁਹਿੰਮ ਰੋਕ ਦਿੱਤੀ। ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਟਰੰਪ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਕਦਮ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ’ਤੇ ਚੁੱਕਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ “ਪੂਰੇ ਅਤੇ ਅੰਤਿਮ ਸਮਝੌਤੇ” ਵੱਲ “ਵੱਡੀ ਤਰੱਕੀ” ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ।

ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਸ਼ਹਬਾਜ਼ ਸ਼ਰੀਫ ਨੇ ਇਸ ’ਤੇ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਦਿੰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਭਰੋਸਾ ਹੈ ਕਿ ਮੌਜੂਦਾ ਗਤੀਸ਼ੀਲਤਾ ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਲਈ ਟਿਕਾਊ ਅਮਨ ਅਤੇ ਸਥਿਰਤਾ ਵੱਲ ਲੈ ਕੇ ਜਾਵੇਗੀ।

ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਡਟਿਆ

ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਦਫ਼ਤਰ ਨੇ ਮੰਨਿਆ ਹੈ ਕਿ ਮਧਸਥਤਾ ਦੇ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਕਈ “ਰੁਕਾਵਟਾਂ” ਹਨ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਟਰੰਪ ਵੱਲੋਂ ਇਰਾਨ ਨੂੰ “ਪੱਥਰ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਭੇਜਣ” ਵਾਲੀਆਂ ਧਮਕੀਆਂ ਵੀ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈਆਂ। ਫਿਰ ਵੀ ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ ਨੇ ਦੋਵਾਂ ਪੱਖਾਂ ਨੂੰ ਗੱਲਬਾਤ ਦੀ ਮੇਜ਼ ’ਤੇ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਆਪਣੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ ਹੈ।

ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਚੀਨ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਸਾਂਝੀ ਪੰਜ-ਬਿੰਦੂ ਪਹਲ ਵੀ ਲੈ ਕੇ ਆਏ ਸਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤੁਰੰਤ ਜੰਗਬੰਦੀ, ਖੇਤਰੀ ਤਣਾਅ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਕੂਟਨੀਤਿਕ ਯਤਨ ਅਤੇ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲਡੰਘ ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰੀ ਆਵਾਜਾਈ ਦੀ ਬਹਾਲੀ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।

ਸ਼ਹਬਾਜ਼ ਸ਼ਰੀਫ ਅਤੇ ਆਸਿਮ ਮੁਨੀਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ

ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਸ਼ਹਬਾਜ਼ ਸ਼ਰੀਫ ਅਤੇ ਫ਼ੀਲਡ ਮਾਰਸ਼ਲ ਆਸਿਮ ਮੁਨੀਰ ਨੇ ਖੁਦ ਇਸ ਪੂਰੀ ਕੂਟਨੀਤਿਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਅਤੇ ਤੇਹਰਾਨ ਦੋਵੇਂ ਪੱਖਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰਿਆ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਦੋਵੇਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਰੋਸੇਮੰਦ ਸੰਬੰਧ ਹੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਮਧਸਥ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।

ਗੱਲਬਾਤ ਇਸ ਵੇਲੇ ਕਿੱਥੇ ਖੜੀ ਹੈ?

ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਟਰੰਪ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਇਰਾਨ “ਬੇਹੱਦ ਸਮਝੌਤਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ” ਅਤੇ ਇਹ ਟਕਰਾਅ “ਬਹੁਤ ਜਲਦੀ ਖਤਮ” ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਇਰਾਨ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰੀ ਅੱਬਾਸ ਅਰਾਘਚੀ ਨੇ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਜੰਗ ਮੁੜ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਤਾਂ ਇਰਾਨ ਦਾ ਜਵਾਬ “ਹੋਰ ਵੀ ਹੈਰਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ” ਹੋਵੇਗਾ।

ਦੋਵੇਂ ਪੱਖਾਂ ਨੇ ਮੰਨਿਆ ਹੈ ਕਿ ਤਰੱਕੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਪਰ ਅੰਤਿਮ ਸਮਝੌਤਾ ਅਜੇ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਿਆ। ਪਰਮਾਣੂ ਮੁੱਦਾ ਅਜੇ ਵੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਰੁਕਾਵਟ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪਰਮਾਣੂ ਸੰਪ੍ਰਭੂਤਾ, ਮਿਸਾਈਲ ਸਮਰੱਥਾ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਵਰਗੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਮਸਲਿਆਂ ’ਤੇ ਦੋਵਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਸਮਝੌਤੇ ਕਰਨੇ ਪੈਣਗੇ।

ਫਿਰ ਵੀ, ਤੇਹਰਾਨ ਨਾਲ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਲਗਾਤਾਰ ਉੱਚ ਪੱਧਰੀ ਸੰਪਰਕ, ਪ੍ਰਸਤਾਵਾਂ ਦਾ ਅਦਾਨ-ਪ੍ਰਦਾਨ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵੱਲੋਂ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਕਾਰਵਾਈ ਰੋਕਣਾ ਇਹ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਮਝੌਤੇ ਦੀ ਉਮੀਦ ਅਜੇ ਵੀ ਜ਼ਿੰਦਾ ਹੈ — ਅਤੇ ਇਸ ਪੂਰੀ ਕੂਟਨੀਤਿਕ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਲੋਂ ਕਈ ਗੁਣਾ ਵੱਧ ਅਹਿਮ ਬਣ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।